Соочен со новото време, новото секојдневие и новите генерации деца и ученици, постојано ми се врти во главата прашањето: како дојде до вакво разнебитување на личноста на децата и младите?
Размислувајќи за многуте аспекти што сметам дека придонеле за оваа состојба, последно што ми дојде на ум е улогата на современите родители.
Мислам дека, покрај образовниот систем, за кој повеќепати сум рекол дека е загушлив и лош, еден од проблемите е и тоа што во секојдневниот живот премногу очекуваме од децата. Очекуваме, пред сè, да бидат послушни, да не вреват и да не ни пречат. Очекуваме да учат сè што е битно, но и небитно. Очекуваме да одржуваат ред и хигиена, и во својот простор и во околината. Очекуваме, покрај шест - седум часа поминати во училиште, да посетуваат и продолжена настава. Очекуваме да бидат вклучени во многубројни воншколски активности – музика, спорт, јазици, танц, глума итн.
Притоа, сè повеќе ги занемаруваме нивните потреби за слобода, игра и спонтаност. А кога ќе погледнеме подобро, во сето тоа има и доза лицемерие. Ние, возрасните, сакаме да бидеме слободни, да испиеме кафе на раат, да прошетаме, да се дружиме, да прескокнеме некој час или ден на работа, да скроламе по социјалните мрежи и едноставно да имаме време за себе. Ние можеме, тие не.
Разбирам каква штета може да предизвика дигиталната технологија, но мислам дека, за да не бараат децата прибежиште во таа таканаречена „дигитална слобода“, треба најпрво да им овозможиме малку повеќе вистинска, лична слобода.
Преголемиот притисок е најчесто бегство а подоцна емоционално нарушување.
На пример, ние како деца имавме по три до четири часа настава до четврто одделение, а најмногу пет до шест часа до осмо одделение. Во нашето средно музичко училиште имаше две смени: првата завршуваше во 13:30 часот, а потоа започнуваше втората. Денес, учениците имаат и по дванаесет часа настава во една смена, од 7:30 до 15:30 часот. Кога бев дете, имав време да се одморам дома, да си поиграм, да вежбам на инструментот. Денес, децата што доаѓаат во втора смена во нашето музичко училиште едвај наоѓаат време, покрај таквата образовна агенда, да вежбаат од час до час. Така, часот често се сведува на обична прошетка низ наставниот процес, наместо на вистинска работа и напредок.
А да не зборуваме дека многу деца денес имаат по некоја организирана активност речиси секој ден. Како во сето тоа да најдат време за себе, за досада, за игра, за сопствени откритија? Зашто и досадата има своја вредност. Токму во миговите кога некој не им ја организира секоја минута, децата учат да ја користат фантазијата, да создаваат, да истражуваат и самостојно да откриваат што ги исполнува.

Да не го спомнувам повторно образовниот систем, кој во голема мера е застарен, преоптоварен со куп небитни предмети и информации, а недоволно ги поттикнува љубопитноста, критичкото размислување и вистинското разбирање. Систем што не ги негува доволно уметностите, движењето и креативноста, туку често се сведува на една нагрдена шминка на образованието.
Но, поентата што сакав да ја истакнам е дека семејството треба да биде лулка на мирот – место каде што детето ќе има граници, но и слобода да биде дете. Место каде што нема постојано да мора да исполнува нечии очекувања, туку ќе може да расте со сопствено темпо, да греши, да се радува, да истражува и да го открива светот.
Можеби треба и ние, возрасните, да се запрашаме: дали би сакале и самите да живееме со таква агенда? Дали би ни одговарало секој час од денот да ни биде исполнет со обврски, задачи, очекувања и активности? Дали би можеле така да функционираме без да почувствуваме замор, притисок и потреба да побегнеме некаде?
Затоа, можеби наместо постојано да се обидуваме да ги направиме децата попослушни, поуспешни и поподготвени за светот на возрасните, треба да им овозможиме да имаат детство. Не мора секој нивен талент да се развива преку дополнителни часови, ниту секоја минута да биде искористена за нешто корисно. Понекогаш најкорисното нешто што можеме да им го дадеме е токму времето во кое нема да мораат да прават ништо.
Сè си има свое време. Секој човек го наоѓа својот пат, особено ако растел во мир, ако имал љубов, разбирање и можност да го живее сопственото детство.
Зашто детството не е само подготовка за животот што доаѓа. Тоа е живот само по себе. И не смееме да им го одземеме во обид што побрзо да ги подготвиме за возрасниот свет.
15.11.2026
ПП


























