Сострадание: РАДОСТ И БОЛКА
Состраданието е тивкиот, но животворен пулс на христијанскиот живот. Тоа не е бучна доблест, ниту впечатлива сила, туку скриена енергија што го движи срцето на Црквата. Во него се препознава присуството на Христос меѓу луѓето — Христос Кој не дојде да владее, туку да послужи; не да суди, туку да исцели. Апостолот Павле, духовниот татко што опоменува и утешува сведочи: „За сите станав сè“, не како компромис со вистината, туку како жртва на љубовта што се распнува себеси заради другиот.
Таa љубов не стои на дистанца. Таа слегува во туѓата болка и се издигнува со туѓата радост. Таа плаче со солзите на ожалостениот и се насмевнува со светлината на оној што се радува. Христијанинот, затоа, не е камен што студено набљудува, туку живо срце што трепери. Срце што се отвора, што ризикува да биде ранливо, за да може да биде вистински живо.
Светите Отци нè учат дека состраданието е облик на Христовото присуство во светот. Како што Христос се поистовети со гладниот, жедниот, странецот и страдалникот, така и Неговиот ученик го препознава ликот Божји во секој ближен. Св. Јован Златоуст нè потсетува дека ништо толку не го уподобува човекот со Бога како милосрдието. Тоа е оган што ја растопува гордоста и ја осветлува темнината на срцето; сила што не уништува, туку преобразува.
Состраданието не е само чувство — тоа е подвиг. Крст што доброволно се носи, но и воскресна сила што исцелува. Св. Исак Сирин зборува за срце што гори за целото создание: за луѓето, за животните, за секоја твар. Таквото срце веќе ја вкусува Божјата благодат, зашто не се затвора во тесни граници, туку се шири како прегратка. Тоа срце не прашува: „Кој е мој?“, туку тивко шепоти: „Јас сум твој.“
Затоа, само оној што навистина сострадува — што се наведнува без да осудува и љуби без да мери — може да се нарече христијанин. Состраданието е јазикот на Евангелието, метафората на Небото изговорена со земни зборови, и жив доказ дека Христос сè уште оди меѓу нас.
Но состраданието не е човечки изум. Тоа е одѕив на Божјиот повик. Бог, Света Троица, не го принудува човекот, туку тивко и љубовно му се открива, повикувајќи го на слободна, ненасилна и автентична средба. Тој повик не е индивидуален шепот, туку заеднички здив — покана за личносен однос во кој човекот не се затвора во себе, туку се отвора кон другиот. Токму тука се раѓа состраданието: како способност да се биде со, а не над ближниот; како подготвеност да се носи туѓата слабост како своја.
Светот не се спасува преку човечки напори, ниту преку морална самодоволност. Него го спасува саможртвената љубов Христова — љубов што се раздава, што се прекршува и се принесува „за живот на светот“. Затоа и спасението не е индивидуален проект, туку соборен пат. Свесни за сопствените промашувања и немоќи, христијаните не бегаат едни од други, туку заедно ги преобразуваат своите слабости во простор за Божјата благодат.
Во Светата Евхаристија оваа вистина се остварува најдлабоко. Таму не пристапуваме како изолирани поединци, туку како едно Тело — како Црква што живее од заедничката Чаша. Состраданието тука добива евхаристиска димензија: да се причестиш значи да го примиш другиот, да го понесеш во срцето, да не се спасуваш сам. Одвојувањето од Црквата и од соборната Причест не е само административно отсуство, туку духовно осиромашување — одвојување од животот кој веќе овде и сега се вкусува како предвкус на Царството Божјо.
Таму каде што изостанува евхаристиската заедница, љубовта постепено се исцрпува и се претвора во немоќна сентименталност; а каде што е загубено живото сострадание, верата се редуцира на апстрактна и студена идејна конструкција. Блажени Августин нè потсетува дека amor meus pondus meum — љубовта е тежината што го насочува човекот кон Бога и кон ближниот; кога таа тежина исчезнува, човекот ја губи и внатрешната ориентација. Вистинската вредност на човекот се открива токму во неговата способност за заедничка радост и заедничка болка, зашто таму каде што срцето умее да сочувствува, верата станува жива и делотворна.
Да се радуваш на напредокот на другиот — тоа е тивкото величие на човекот, знак дека срцето е ослободено од завист и исполнето со благодат. Затоа и апостолот Павле во Посланието до Колосјаните повикува: „облечете се во милосрдие, добрина, смиреност, кротост и долготрпеливост… а над сè — љубовта, која е полнота на совршенството“ (Кол. 3,12–14). Таа радост за другиот е истовремено и форма на сострадание — светол одраз на Христовата љубов, која не завидува, туку изградува, собира во едно и го преобразува човекот.
Затоа, состраданието е мерка на црковноста и печат на вистинскиот христијански живот. Во него се среќаваат слободата и љубовта, личноста и заедницата, земјата и Небото. И таму каде што човекот со радост и болка стои покрај својот брат, таму Христос веќе е присутен — жив, распнат и воскреснат!
Подготви: Дејан Блажески
