Достоевски: Човек - Бог - Бог - Човек
 

Достоевски Михајловиќ  Фјодор (1821 -1881) голем руски книжевник и мислител, ги напишал покрај останатото, делата:  Браќа Карамазови, Злосторство  и казна, Записи од мртвиот дом и др.

Во едно писмо од 1854 година, Достоевски кажува дека кога би имало да избира помеѓу Христос и Вистината, би го избрал - Христос.  Достоевски, како што кажува Чеслав Милош, бил лишен од Бога Отецот и единствена негова надеж била да се држи за Христа.
Спротивноста помеѓу Човекот  - бог и  Бог - човекот, значајна е во неговото дело.

Во „Легенда за големиот инквизитор“, инквизиторот, говорејќи претходно за елементите на самоуништувањето, со кое што е исполнето христијанството, продолжува, обраќајки се на Христа:
„Меѓутоа, зарем тоа ти се нудело? Има три сили, единствени три сили на земјата, кои што можат засекогаш да ја победат и заробат совеста на тие слаби бунтовници, заради нивната среќа .
Тие сили се:  чудото, тајната и авторитетот.
Ти го отфрли и едното и второто и третото, и самиот даде пример за тоа.
Кога  страшниот и премудар дух те однесе на врвот од храмот и ти рече:
„Ако сакаш да дознаеш дали си ти Син Божји, тогаш скокни од горе, зашто за него е речено, дека ангелите ќе го прифатат и ќе го понесат
и дека нема Тој да падне, ниту да се сопне, и ќе осознаеш тогаш , дали си Ти Син Божји, и ќе докажеш тогаш каква е верата твоја во твојот отец, но ти сослушувајќи го тоа, го отфрли предлогот и не се предаде и не се фрли долу.
О, се разбира Ти си постапил овде гордо и величенствено, како Бог, но дали луѓето, дали тоа слабо бунтовно племе - дали се и тие богови?
 О, ти тогаш сфати дека и само еден чекор да направиш, покрет за  да се фрлиш од горе, дека во тој ист час, би го искушал и Господа, и сета своја вера во него би ја изгубил, и би се  разбил од земјата која што дојде да ја спасуваш, и ќе се зарадуваше мудриот дух кој што те искушуваше“.

Зачудувачкото  неверие во мистичниот чин на искупувањето, изразено во првите зборови споено  е  со потполната доверба  во искушението на Исуса, па дури и со верата  во мистичното значење на тоа искушување, во обидот на ѓаволот да го попречи неговото доаѓање како Спасител во светот.

„ Но повторувам“, продолжува Инквизиторот,
 „ дали има многу такви каков што си ти?
И зарем ти навистина би можел да помислиш макар и за миг, дека и луѓето ќе бидат кадарни да поднесат некое такво искушение?

Зарем човечката природа е така создадена да го отфрли чудото - и во така страшни моменти на животот, моменти на најстрашните, најважните, најмачните свои  душевни прашања  да останат само со слободната одлука на срцето“.

Зошто Бог посакал да биде човек и да ги поднесе сите оние подсмевања и нечуени маки, за што говорат Евангелијата?
 Тоа е само заради тоа што неможела поинаку да се спаси и да се искупи ништожноста и бедата човекова. Толку е неизмерно голема човечката нискост, толку длабоко паднал човекот што со никакви земски ризници   со богатство не било можно да биде искупен
 - ниту со злато, ниту со сребро, ниту со хекатомби, па дури ни со дела на најголемо подвизување.
Морал Бог да го даде Својот Единствен Син, морала да се принесе таква жртва над жртвите - поинаку, неможело да биде спасен грешникот. Така верувале, така тоа го видувале и така буквално говореле светителите.
Тоа го видел и Достоевски кога од него одлетал ангелот на смртта оставајќи му незабележливо - нови очи.
Во таа смисла „Записи од подземјето“, може да послужат, вели Лав Шестоф, како најдобар коментар покрај сведочењата на славните светци.
 Има основа за тврдењето дека тој во времето кога ги пишувал Записите од  подземјето, многу малку знаел за житијата на Светците.
Тој факт им дава посебна вредност на  Записите од подземјето.

Превод: М. Даниловска Мина