ТОЛСТОЈ: ПОТРАГА ПО БОГА 

„Мистика - ВО ПОТРАГА ПО ЖИВИОТ БОГ“    од Никострат Саронски и Драган Симовиќ

Лав Николајевиќ Толстој (1828 - 1910), голем руски книжевник и мислител, чии што дела извршија големи влијанија на руската и светската книжевност и мисла во „Исповеди“ пишува за еден период од својот живот во кој што го опседнувале самоубиствени  тенденции, а неговото срце го мачеле тешките емоции кои што тој ги нарекува „Потрага по Бога“.

„На моменти во умот“, пишува Толстој, ги проверував наводите на Кант и Шопенхауер  за невозможноста да се докаже постоењето на Бога, во друг момент се обидував да им противречам.  Причината, си говорев себе си, не е иста категорија на мислење како просторот и времето.
Ако јас СУМ, тогаш за тоа и постои причина и причина на причината. А таа причина на  се, е она што го нарекуваат Бог!   Одново и одново, по различни други патишта доаѓав до тоа исто сознание дека јас не сум можел биз било каков повод , причина и смисла да се појавам на светот, дека  јас не можам да бидам такво голуждраво пиле кое испаднало од гнездото како што се чувствував.
 Јас, тоа испаднато пиле,  дури и нека лежам на плеќи,  дури и нека пиштам на високата трева, но јас пиштам затоа што знам дека во себе ме носела мајка, ме извела, ме греела, ме хранела, ме сакала.
Каде е таа, таа моја мајка?
Ако сум напуштен, кој ме напуштил?
Јас не можам да сокријам од  себе дека некој ме родил од љубов.
Кој е тој некој? - Пак бог.

„Тој го знае и го гледа моето трагање, очајување и борба.  Тој постои“  - си говорев сам на себе. И требаше  тоа да го признаам само за миг и животот во мене веднаш се креваше, и  ја чувствував и можноста и радоста на постоењето.
 Но, повторно од признанието за постоењето на бог преминував на барање на однос кон него и повторно  ми се преставуваше оној бог, нашиот творец, во тројство, кој го пратил својот син искупител.
И повторно тој, од светот и од мене одвоен Бог, се топеше и се топеше пред мои очи, како парче мраз и пак ништо не ми остануваше
и пак пресушуваше изворот на животот, а јас паѓав во очајание и чувствував дека не ми останува  ништо друго, освен да се убијам!  И што беше уште полошо, чувствував дека ниту тоа не можам да го сторам“.

Вакви чувства го мачеле Толстој уште долго,  стотици пати паѓал , час во состојба на радост и оживување, час  пак,  во очајување и сознание дека е невозможно да се живее. Тогаш се случил оној пресврт кој Толстој вака го опишува:
„ Се сеќавам, беше тоа во рана пролет, бев сам во шумата  и ги ослушнував шумските звуци. Ослушнував и мислев постојано за едно и исто, бидејќи последните три години постојано и мислев само   за едно и исто.
Пак го барав бог. И се сетив на сите оние умирања и оживувања кои во мене се случуваа стотици пати.  Се сетив дека живеев само тогаш кога верував во бога. Како што беше порано, така е и сега, си реков сам на себе си; кога ќе го спознаам бог, и  јас  живеам;  кога ќе го заборавам и не верувам во него и јас умирам.

Што претставуваат тие оживувања и умирања?
Зарем јас не живеам и кога ќе ја изгубам верата во постоењето на бога, зарем јас одамна не би се убил кога во мене не би постоела матна надеж дека ќе го најдам?
 А ете, јас живеам, навистина живеам кога го чувствувам и го барам него,  па што јас уште барам -  крикна еден глас во мене-
Па тоа е тој. Тој е тоа, без што е невозможно да се живее.
Да се спознае бог и да се живее - тоа е едно исто.
Бог е живот“.

„Живеј, пронаоѓајки го бог и тогаш нема да има живот без бога“. И посилно од било кога, сето тоа во него и околу него го осветли светлина која што не го напушташе. Толстој се спаси од самоубиство!

 „Како да  ми се има случено ова:  не се сеќавам кога ме ставиле во чамец,  ме оттурнале од некој за мене непознат брег, ми ја покажале насоката кон другиот брег, ми дале весла во неискусните раце и ме пуштиле сам. 
Ракував со веслата како што умеев и пловев; но колку пловев подалеку кон средината на реката, толку струјата стануваше се побрза, ме одвлекуваше се подалеку од целта, се почесто ме среќаваа бродари исти такви како мене, носени од струјата.
Имаше осамени бродари кои продолжуваа да веслаат; имаше бродари кои ги фрлиле веслата; имаше големи чамци, огромни лаѓи полни со народ;
едни се бореа со струјата , други и се препуштаа. И колку подалеку пловев, се повеќе гледајќи во оние кои пловеа низ струјата,   заборавав на насоката  што ми беше дадена.

  На самата средина на вртлозите, стиснат меѓу чамците и лаѓите  носени низ вода, веќе сосема ја изгубив насоката и ги фрлив веслата.  Од сите страни, весело и ликувајќи, пловеа околу мене на едра и со весла бродари низ вода, уверувајќи се еден со друг и мене, дека друга насока ниту може да има.
Јас им поверував и пловев со нив и бев однесен далеку, толку далеку што го слушав шумот на водопадите  на кои требаше и јас да се здробам и здогледав чамци кои што беа здробени на нив.

И се сепнав. Долго не можев  да сфатам што се случило со мене. Ја видов пред себе онаа иста опасност по која јурев и од која се плашев, никаде не видов спасение и не знаев што да правам. Но, свртувајќи се назад , видов безброј чамци кои без престанок упорно ја сечеа струјата, се сетив на брегот, на веслата и на насоката и почнав да веслам назад, наспроти водата и кон брегот.

Брегот   - тоа беше Бог;
насоката   - тоа беше преданието;
веслата   - тоа беше слободата која ми беше дадена за да довеслам до брегот.
Да   се „соединам со Бог“.
Значи, силата на животот  се обнови во мене и јас пак почнав да живеам“.

Преведе  М. Даниловска Мина